یکی از حیاتیترین مراحل در طراحی معماری و اجرای سازه، تعیین دقیق ابعاد چاهک و کابین آسانسور است و اشتباه در محاسبات این بخش میتواند منجر به عدم تایید پایانکار ساختمان توسط آتشنشانی و سازمان استاندارد شود.
در این مقاله تمامی ضوابط، ابعاد استاندارد برای کاربریهای مختلف مسکونی، تجاری، بیمارستانی و آخرین قوانین مبحث پانزدهم مقررات ملی ساختمان را بررسی میکنیم تا بدون کوچکترین خطایی، بهترین سیستم را برای پروژه خود انتخاب کنید.
وقتی در مهندسی و طراحی از ابعاد آسانسور صحبت میکنیم، سه فضای کاملاً مجزا اما وابسته به هم مد نظر قرار میگیرد که تعریف هرکدام فرق دارد:
عرض و عمق چاه که به فضای کلِ داکت عمودی گفته میشود که از پی ساختمان شروع شده و تا سقف خرپشته ادامه دارد. این فضا کل قطعات مکانیکی، ریلها، جک یا سیمبکسل و وزنه تعادل را در خود جای میدهد.
عرض و عمق کابین که فضای مفیدی است که مسافران یا بار در آن قرار میگیرند. این ابعاد دقیقاً همان متراژ داخلی اتاقک آسانسور است.
عوامل اصلی در تعیین ابعاد آسانسور
طراحی ابعاد یک آسانسور هرگز به صورت تصادفی انجام نمیشود و مهندسان طراح باید قبل از مشخص کردن متراژ چاهک و کابین، چند فاکتور کلیدی را بررسی کنند:
ظرفیت و ترافیک ساختمان:
تعداد نفراتی که قرار است در ساعات اوج شلوغی جابجا شوند، مستقیماً مساحت مفید کابین را تعیین میکند.
نوع کاربری ساختمان:
ابعاد آسانسور در یک مجتمع مسکونی با یک مرکز خرید، برج اداری یا بیمارستان کاملاً متفاوت است؛ چرا که نوع بار مسافر، ویلچر، برانکارد یا کالا تغییر میکند.
سرعت آسانسور:
با افزایش سرعت آسانسور، به دلیل نیاز به قطعات مکانیکی قویتر، ضربهگیرهای بزرگتر (بفرها) و فضای ایمنی بیشتر، ابعاد چاهک بهخصوص در کف چاله و اورهد سقف افزایش مییابد.
انوع سیستم محرکه (کششی یا هیدرولیک):
آسانسورهای هیدرولیک به دلیل حذف وزنه تعادل، معمولاً فضای کمتری از چاهک را نسبت به مدلهای کششی اشغال میکنند و دست طراح را برای بزرگتر گرفتن کابین بازتر میگذارند.
ابعاد استاندارد آسانسور مسکونی
در ساختمانهای مسکونی، ابعاد بر اساس تعداد واحدها، طبقات و استانداردهای جابجایی صندلی ویلچرمشخص میشود:
آسانسور ۴ نفره
(ظرفیت ۳۰۰ کیلوگرم) - حداقل استاندارد مسکونی
این ابعاد معمولاً برای ساختمانهای کمواحد و کوچک استفاده میشود:
عرض مفید کابین:۹۰ سانتیمتر
عمق مفید کابین: ۱۰۰ سانتیمتر
عرض مورد نیاز چاهک:حداقل ۱۴۰ سانتیمتر
عمق مورد نیاز چاهک:حداقل ۱۶۰ سانتیمتر
عرض درب ورودی:۷۰ یا ۸۰ سانتیمتر
آسانسور ۶ نفره
(ظرفیت ۴۵۰ کیلوگرم) - استاندارد ویلچربر
طبق ضوابط جدید، در اکثر آپارتمانها برای دریافت پایانکار، حداقل به یک آسانسور با قابلیت حمل ویلچر نیاز است:
عرض مفید کابین:۱۰۰ سانتیمتر
عمق مفید کابین: ۱۲۵ سانتیمتر
عرض مورد نیاز چاهک:حداقل ۱۶۰ سانتیمتر
عمق مورد نیاز چاهک:حداقل ۱۷۰ سانتیمتر
عرض درب ورودی:حداقل ۸۰ سانتیمتر (جهت عبور راحت ویلچر)
آسانسور ۸ نفره
(ظرفیت ۶۰۰ کیلوگرم) - ساختمانهای پرجمعیتتر
عرض مفید کابین:۱۱۰ سانتیمتر
عمق مفید کابین: ۱۴۰ سانتیمتر
عرض مورد نیاز چاهک:حداقل ۱۷۰ سانتیمتر
عمق مورد نیاز چاهک:حداقل ۱۹۰ سانتیمتر
عرض درب ورودی:۸۰ یا ۹۰ سانتیمتر
ابعاد آسانسور تجاری و بیمارستانی
در مراکز تجاری، اداری و به ویژه مراکز درمانی، ابعاد آسانسور دیگر فقط بر اساس تعداد نفرات محاسبه نمیشود، بلکه نوع کاربری و تجهیزاتی که باید جابجا شوند مانند چرخهای خرید، ویلچر، برانکارد و تخت بیمارستانی)تعیینکننده اصلی هستند.
ابعاد آسانسورهای تجاری و اداری
در مجتمعهای تجاری بزرگ معمولاً از آسانسورهای ظرفیت بالا ۱۰ نفره به بالا استفاده میشود تا سرعت تخلیه جمعیت افزایش یابد:
آسانسور ۱۰ نفره
(ظرفیت ۸۰۰ کیلوگرم):
عرض مفید کابین: ۱۳۵ سانتیمتر
عمق مفید کابین: ۱۴۰ سانتیمتر
عرض مورد نیاز چاهک: حداقل ۱۹۰ سانتیمتر
عمق مورد نیاز چاهک: حداقل ۱۹۰ سانتیمتر
عرض درب ورودی: حداقل ۹۰ سانتیمتر
آسانسور ۱۳ نفره
(ظرفیت ۱۰۰۰ کیلوگرم) - مناسب حمل کالا و چرخ خرید:
عرض مفید کابین: ۱۱۰ سانتیمتر
عمق مفید کابین: ۲۱۰ سانتیمتر (کابینهای کشیده و عمیق)
عرض مورد نیاز چاهک: حداقل ۱۷۰ سانتیمتر
عمق مورد نیاز چاهک: حداقل ۲۶۰ سانتیمتر
عرض درب ورودی: حداقل ۹۰ یا ۱۰۰ سانتیمتر
ابعاد آسانسور بیمارستانی
طبق قانون وزارت بهداشت و مقررات ملی، کلیه بیمارستانها و کلینیکهای جراحی محدود ملزم به استفاده از این ابعاد برای جابجایی بیماران هستند:
آسانسور برانکاردبر
(ظرفیت ۱۶۰۰ کیلوگرم):
عرض مفید کابین: ۱۲۰ سانتیمتر
عمق مفید کابین: ۲۳۰ سانتیمتر (کابین کاملاً عمقدار جهت جا شدن برانکارد و همراهان)
عرض مورد نیاز چاهک: حداقل ۱۸۰ سانتیمتر
عمق مورد نیاز چاهک: حداقل ۲۷۰ سانتیمتر
عرض درب ورودی: حداقل ۱۱۰ سانتیمتر (بازشو تلسکوپی یا سنترال)
آسانسور تختبر بیمارستانی
(ظرفیت ۲۰۰۰ کیلوگرم):
عرض مفید کابین: ۱۵۰ سانتیمتر
عمق مفید کابین: ۲۷۰ سانتیمتر (بزرگترین سایز استاندارد برای تختهای ویژه ICU)
عرض مورد نیاز چاهک: حداقل ۲۲۰ سانتیمتر
عمق مورد نیاز چاهک: حداقل ۳۱۰ سانتیمتر
عرض درب ورودی: حداقل ۱۳۰ سانتیمتر
استانداردهای جهانی ابعاد آسانسور
در صنعت آسانسور دنیا، چندین استاندارد مرجع وجود دارد که تمامی سازندگان بینالمللی قطعات و طراحان معماری از آنها پیروی میکنند.که مهمترینِ این استانداردها عبارتند از:
استاندارد EN 81 اروپا:این استاندارد، مرجع اصلی طراحی آسانسور در ایران و بیشتر کشورهای جهان است. طبق سری استانداردهای EN 81 بهویژه EN 81-20 و EN 81-50، ابعاد کابین باید متناسب با ظرفیت اسمی تعریف شود تا از تراکم بیش از حد مسافر و به خطر افتادن ایمنی جلوگیری شود و به عنوان مثال، برای ظرفیت ۴۵۰ کیلوگرم، حداکثر مساحت مجاز کابین ۱.۳ متر مربع تعیین شده است.
استاندارد ISO 4190:این استاندارد بینالمللی به طور دقیق ابعاد چاهک، کابین و دربها را برای انواع آسانسورهای مسافری، باری و خدماتی دستهبندی کرده است و هدف آن هماهنگسازی ابعاد در پروژههای فرامرزی است.
استاندارد ASME A17.1 :این استاندارد بیشتر در ایالات متحده و کانادا کاربرد دارد و محاسبات ابعادی آن بر اساس واحدهای فوت و اینچ بوده و تمرکز ویژهای روی دسترسی آسان معلولان دارد.
استاندارد ابعاد آسانسور ملی
در کشور ما، ملاک نهایی برای تایید مهندسی و اخذ گواهی استاندارد و پایانکار ساختمان،مبحث پانزدهم مقررات ملی ساختمان طرح و اجرای آسانسورها، پلکان برقی و پیادهروهای متحرک است و طبق آخرین ویرایش این مبحث، ضوابط ابعادی زیر برای پروژهها الزامی است:
ضوابط عمومی ابعاد طبق مبحث ۱۵:
حداقل ابعاد برای صندلی چرخدار (ویلچر):در ساختمانهای مسکونی با طول مسیر حرکت بیش از حد مجاز، حداقل باید یک آسانسور با ظرفیت ۶۳۰ کیلوگرم (یا ۶ نفره با عمق کابین حداقل ۱۴۰ سانتیمتر و عرض درب حداقل ۸۰ سانتیمتر) تعبیه شود تا جابجایی برانکارد یا ویلچر میسر باشد.
حداقل عرض درب کابین:در تمامی آسانسورهای مسافربر، عرض مفید بازشوی درب نباید کمتر از ۸۰ سانتیمتر باشد (مگر در بازسازی ساختمانهای قدیمی که شرایط خاص دارند).
ارتفاع مفید کابین:حداقل ارتفاع مفید داخل کابین آسانسور مسافربر باید ۲۲۰ سانتیمتر باشد.
فضای بالای چاهک :این فضا که برای ایمنی تکنسین در بالاترین طبقه پیشبینی میشود، وابسته به سرعت آسانسور است اما در سرعتهای عادی (۱ متر بر ثانیه) حداقل باید ۳۸۰ تا ۴۰۰ سانتیمتر از کف آخرین توقف تا زیر سقف چاهک فاصله وجود داشته باشد.
عمق چاهک (Pit):جانپناه یا چاله آسانسور در پایینترین طبقه، برای نصب ضربهگیرها (بفرها) الزامی است و برای آسانسورهای معمولی حداقل عمق آن باید ۱۴۰ سانتیمتر باشد.
شرکت فنی مهندسی ایمن آستیاک با سالها تجربه درخشان در صنعت آسانسور و پلهبرقی، صفر تا صد طراحی، محاسبات، فروش و نصب انواع آسانسورهای کششی و هیدرولیک را مطابق با آخرین استانداردهای بینالمللی و مبحث پانزدهم مقررات ملی ساختمان انجام میدهد،تیم متخصص ایمن آستیاک از اولین مراحل نقشهکشی و طراحی چاهک تا زمان راهاندازی و اخذ گواهی استاندارد نهایی، در کنار شما سازندگان و مهندسان محترم خواهد بود تا سازهای کاملاً ایمن، مدرن و بدون نقص داشته باشید.
برای استعلام قیمت، برآورد ابعاد دقیق چاهک و انتخاب بهترین سیستم آسانسور متناسب با بودجه و کاربری ساختمان خود، همین امروز با کارشناسان ایمن آستیاک* تماس بگیرید.